strona główna
prospekcja lotnicza
prospekcja geofizyczna
prospekcja powierzchniowa
prospekcja geochemiczna
aktualności
odnośniki
 

Poszukiwania powierzchniowe

Rozpoznawanie zasobów dziedzictwa archeologicznego poprzez systematyczne poszukiwanie śladów stanowisk archeologicznych na powierzchni ziemi jest najbardziej rozpowszechnioną formą działań niedestrukcyjnych w archeologii. Opiera się ono na zauważonym już dawno przez archeologów fakcie, że na terenach użytkowanych rolniczo najwyżej położone warstwy stanowisk archeologicznych naruszane są podczas orki i zabytki archeologiczne, takie jak przede wszystkim fragmenty naczyń ceramicznych czy wytwory krzemienne, znaleźć można na powierzchni pól, w miejscach, gdzie pod ziemią znajdują się lepiej lub gorzej zachowane stanowiska.

Zapoczątkowane w Polsce w latach 1980-tych przedsięwzięcie zwane Archeologicznym Zdjęciem Polski (AZP) obejmuje systematyczne poszukiwania takich śladów stanowisk archeologicznych na terenie całego kraju. Terytorium Polski podzielono na prostokąty mapy w skali 1:25 000, z których każdy oznaczony jest numerem. Prostokąty te, zwane arkuszami AZP, mają rozmiary ok. 5 x 7 km (35 km kw.). Dla kazego stanowiska archeologicznego, znanego z literatury, informacji archiwalnych, bądź też nowo odkrytego, sporządza się Kartę Ewidencji Stanowiska Archeologicznego (KESA).

Badania powierzchniowe na Suwalszczyźnie w 1973 r. Fot. T. Biniewski.

Do chwili obecnej poszukiwaniami w ramach AZP objęto ponad 2/3 powierzchni Polski, w wyniku czego do ewidencji wprowadzono ponad 300 000 stanowisk archeologicznych z różnych okresów. Stanowiska te nanoszone są na mapy oraz wprowadzane do skomputeryzowanych baz danych. Ta ewidencja pozwala na właściwe uwzględnianie ochrony dziedzictwa archeologicznego w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego oraz na podejmowanie ratowniczych badań wykopaliskowych na stanowiskach zagrożonych.

Dzięki mapom rozmieszczenia stanowisk archeologicznych inwestorzy mogą w taki sposób planować swoje inwestycje, aby zminimalizować zniszczenie stanowisk archeologicznych i oszczędzić fundusze potrzebne na sfinansowanie niezbędnych ratowniczych badań wykopaliskowych.

Poszukiwania powierzchniowe pozwalają niekiedy dokładnie wyznaczyć miejsce położenia stanowiska archeologicznego, chociaż zaobserwowano fakt, że wskutek orki fragmenty ceramiki zabytkowej znajdowane na powierzchni ziemi mogą być przesunięte w stosunku do obiektów, z których pochodzą. Możliwe jest też przeważnie określenie chronologii stanowiska.

Poszukiwania powierzchniowe na tym samym obszarze muszą być cyklicznie powtarzane, ponieważ w wyniku sięgającej coraz głebiej orki, ujawniają się na powierzchni ziemi coraz to nowe stanowiska. Niestety, niektóre stanowiska, które po odkryciu podlegały nadal orce, zostały już całkowicie zniszczone.

W poszukiwaniach powierzchniowych w ramach AZP corocznie (wiosną i jesienią) bierze udział wielu archeologów i studentów. Wyniki poszukiwań powierzchniowych winny być uzupełniane prospekcją lotniczą i innymi formami archeologicznych działań niedestrukcyjnych.

Archeologia Niedestrukcyjna | Fundacja Res Publica Multiethnica i Instytut Archeologii i Etnologii PAN
webmaster